Η πράσινη ανάπτυξη θεωρείται πρακτικό εργαλείο για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης (Kasztelan, 2017). Βασίζεται στην κατανόηση ότι, εφόσον η οικονομική μεγέθυνση παραμένει κυρίαρχος στόχος, απαιτείται η αποσύνδεση της οικονομικής μεγέθυνσης από τη χρήση πόρων και τις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ο όρος «αποσύνδεση» χρησιμοποιείται συνήθως για να δηλώσει τη δυνατότητα οικονομικής μεγέθυνσης που λαμβάνει χώρα ταυτόχρονα με τη μείωση της περιβαλλοντικής πίεσης. Με άλλα λόγια, η έννοια της αποσύνδεσης εισήχθη προκειμένου να μετρηθεί και να αναλυθεί το αμφιλεγόμενο αντιστάθμισμα μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας (Tarabusi & Guarini, 2018).
{tocify} $title={Περιεχόμενα}
Δείκτες
Δύο τύποι αποσύνδεσης αναγνωρίζονται κυρίως, η Σχετική Αποσύνδεση και η Απόλυτη Αποσύνδεση (Green Growth). Ο πλέον συνήθως χρησιμοποιούμενος δείκτης για τη μέτρηση της οικονομικής μεγέθυνσης είναι το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν), όμως εδώ χρησιμοποιείται το Πραγματικό ΑΕΠ κατά κεφαλήν (RGDP). Σύμφωνα με τη Eurostat, ο δείκτης αυτός υπολογίζεται ως ο λόγος του πραγματικού ΑΕΠ προς τον μέσο πληθυσμό ενός συγκεκριμένου έτους. Το ΑΕΠ μετρά την αξία της συνολικής τελικής παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται από μια οικονομία εντός συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Περιλαμβάνει αγαθά και υπηρεσίες που διατίθενται σε αγορές (ή θα μπορούσαν να διατεθούν σε αγορές), καθώς και προϊόντα που παράγονται από τη γενική κυβέρνηση και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. Αποτελεί μέτρο της οικονομικής δραστηριότητας και χρησιμοποιείται επίσης ως υποκατάστατο μέγεθος για την εξέλιξη του υλικού βιοτικού επιπέδου μιας χώρας.
Από την άλλη πλευρά, ένας ευρέως χρησιμοποιούμενος δείκτης για τη μέτρηση της περιβαλλοντικής πίεσης είναι οι Καθαρές Εκπομπές Αερίων του Θερμοκηπίου (NGG). Σύμφωνα με τη Eurostat, ο δείκτης αυτός μετρά τις συνολικές εθνικές εκπομπές, συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς αεροπορίας, του αποκαλούμενου ‘Kyoto basket’ αερίων του θερμοκηπίου, το οποίο περιλαμβάνει το διοξείδιο του άνθρακα (`CO_2`), το μεθάνιο (`CH_4`), το υποξείδιο του αζώτου (`N_2 O`) και τα λεγόμενα F-gases (υδροφθοράνθρακες, υπερφθοράνθρακες, τριφθοριούχο άζωτο (`NF_3`) και εξαφθοριούχο θείο (`SF_6`), από όλους τους τομείς των απογραφών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς αεροπορίας και των έμμεσων εκπομπών `CO_2`).
Δεδομένα & Μεθοδολογία
Για την ανάλυσή μας χρησιμοποιούνται τα σύνολα δεδομένων των δεικτών για τις χρονικές περιόδους 2000–2009 και 2010–2019 για τις ευρωπαϊκές χώρες. Και τα δύο σύνολα δεδομένων, τόσο για το Πραγματικό ΑΕΠ κατά κεφαλήν όσο και για τις Καθαρές Εκπομπές Αερίων του Θερμοκηπίου (`CO_2`, `N_2 O`, `CH_4`, `HFC`, `PFC`, `SF_6`, `NF_3`), προέρχονται από τη Eurostat (sdg_08_10 και sdg_13_10). Για μια δεδομένη χώρα σε χρόνο j, έστω ότι `Y_j` είναι το Πραγματικό ΑΕΠ κατά κεφαλήν και `H_j` το επίπεδο της περιβαλλοντικής πίεσης. Οι αντίστοιχοι ρυθμοί μεταβολής ως προς τον χρόνο `j + n` δίνονται ως εξής:
- `y = \frac{Y_(j+n) - Y_j}{Y_j} => y = \frac{Y_(j+n)}{Y_j} - 1`
- `h = \frac{H_(j+n) - H_j}{Y_j} => h = \frac{H_(j+n)}{H_j} - 1`
Το νέφος σημείων εκτείνεται σε σημαντικό αριθμό παρατηρήσεων σε καθεμία από τις έξι ανοικτές περιοχές του επιπέδου (και ορισμένα σημεία ενδέχεται να βρίσκονται αυθαίρετα κοντά σε καθεμία από τις έξι ημιευθείες, καθώς και κοντά στην αρχή των αξόνων), γεγονός που καταδεικνύει ότι κάθε θεωρητικά δυνατός συνδυασμός προσήμων για τα y, h και τη διαφορά τους y − h δύναται πράγματι να εμφανισθεί και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Οι μεταβλητές y και h δεσμεύονται αποκλειστικά από τους περιορισμούς: `x, y > -1`. Επιπλέον, στο τέλος του άρθρου παρατίθεται πίνακας, ο οποίος περιλαμβάνει αναλυτικά τις τιμές των y και h για κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις χρονικές περιόδους 2000–2009 και 2010–2019.
Αποτελέσματα
|
|
Figure 1: Combinations (x, y) of countries, for the time period 2000
- 2009 [Own Processing] |
Παρατηρώντας το Figure 1, διαπιστώνεται ότι η πλειονότητα των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την περίοδο 2000–2010 βρισκόταν σε καθεστώς αποσύνδεσης, απόλυτης (πράσινη ανάπτυξη) ή σχετικής. Ειδικότερα, το Λουξεμβούργο, η Κροατία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Εσθονία εντάσσονταν στη φάση της σχετικής αποσύνδεσης, γεγονός που συνεπάγεται ότι η οικονομική μεγέθυνση των χωρών αυτών υπερέβαινε την αύξηση της περιβαλλοντικής πίεσης (`h < y` και `h > 0`). Η Αυστρία βρισκόταν σε δυσμενέστερη κατάσταση σε σύγκριση με τις προαναφερθείσες χώρες, καθώς η περιβαλλοντική πίεση κατά την περίοδο 2000–2009 ήταν υψηλότερη από την οικονομική μεγέθυνση (`y < h` και `y > 0`).
Η Μάλτα, η Κύπρος, η Ελλάδα, η Σλοβενία, η Τσεχία, η Ουγγαρία, η Φινλανδία, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Δανία, η Γερμανία, οι Κάτω Χώρες, η Ισπανία, η Γαλλία, η Σουηδία, η Σλοβακία, το Βέλγιο και η Λετονία βρίσκονταν στη φάση της απόλυτης αποσύνδεσης (πράσινη ανάπτυξη), όπου συνυπάρχουν οικονομική μεγέθυνση και μείωση της περιβαλλοντικής πίεσης (`h < y`, `h < 0` και `y > 0`). Αντιθέτως, στην Ιταλία η περιβαλλοντική πίεση υπερέβαινε την οικονομική μεγέθυνση κατά την περίοδο 2000–2009 (`h < y` και `y < 0`).
|
|
Figure 2: Combinations (x, y) of countries, for the time period
2010 - 2019 [Own Processing] |
Παρατηρώντας το Figure 2, καθίσταται σαφές ότι δεν παρατηρούνται δραστικές μεταβολές. Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών εξακολουθεί να βρίσκεται είτε στη φάση της απόλυτης αποσύνδεσης (πράσινη ανάπτυξη) είτε στη φάση της σχετικής αποσύνδεσης. Αναλυτικά, η Λετονία, η Βουλγαρία, η Τσεχία και η Πολωνία εντάσσονται στη φάση της σχετικής αποσύνδεσης (`h < y` και `h > 0`). Στη Λιθουανία και τη Σλοβενία η περιβαλλοντική πίεση υπερβαίνει την οικονομική μεγέθυνση κατά την εξεταζόμενη περίοδο (`y < h` και `y > 0`). Στη φάση της πράσινης ανάπτυξης εντάσσονται η Πορτογαλία, η Ουγγαρία, η Κροατία, η Αυστρία, η Κύπρος, η Ισπανία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία, η Σλοβακία, η Εσθονία, οι Κάτω Χώρες, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Φινλανδία, η Δανία, η Μάλτα και η Σουηδία κατά την τελευταία δεκαετία (`h < y`, `h < 0` και `y > 0`). Αντιθέτως, στην Ελλάδα η οικονομική μεγέθυνση είναι αρνητική, αν και παραμένει υψηλότερη από την περιβαλλοντική πίεση (`h < y` και `y < 0`).
Συμπερασματικά, η πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών εντάσσεται στη φάση της πράσινης ανάπτυξης και στις δύο δεκαετίες. Κατά την τελευταία δεκαετία, η Αυστρία, το Λουξεμβούργο, η Κροατία και η Εσθονία μετακινούνται προς τη φάση της πράσινης ανάπτυξης. Παράλληλα, η Σλοβενία μετακινείται από τη φάση της πράσινης ανάπτυξης και η Λιθουανία από τη φάση της σχετικής αποσύνδεσης προς τη φάση "`0 < y < h`". Επιπλέον, η Ιταλία και η Ελλάδα ανταλλάσσουν θέσεις, καθώς η Ιταλία μετακινείται από τη φάση "`0 < h < y`" προς την πράσινη ανάπτυξη, ενώ η Ελλάδα μετακινείται από την απόλυτη αποσύνδεση προς τη φάση "`0 < h < y`".
Πίνακας Δεδομένων
| Country | 2000 - 2009 | 2010 - 2019 | ||
| Environmental Pressure (h) | Economic Growth (y) | Environmental Pressure (h) | Economic Growth (y) | |
| Austria | 0.1481 | 0.0984 | -0.0833 | 0.0769 |
| Belgium | -0.1959 | 0.0940 | -0.1600 | 0.0825 |
| Bulgaria | 0.2245 | 0.6622 | 0.0625 | 0.3051 |
| Croatia | 0.1667 | 0.3450 | -0.0612 | 0.1970 |
| Cyprus | -0.0382 | 0.1699 | -0.0924 | 0.0842 |
| Czech | -0.1007 | 0.3081 | 0.0078 | 0.2290 |
| Denmark | -0.1507 | 0.0244 | -0.3008 | 0.1239 |
| Estonia | 0.0101 | 0.4284 | -0.1575 | 0.4024 |
| Finland | -0.3670 | 0.1193 | -0.2952 | 0.0590 |
| France | -0.1667 | 0.0456 | -0.1600 | 0.0857 |
| Germany | -0.1181 | 0.0578 | -0.1538 | 0.1265 |
| Greece | -0.0508 | 0.2249 | -0.2453 | -0.1186 |
| Hungary | -0.1507 | 0.2453 | -0.0161 | 0.3297 |
| Ireland | -0.2350 | 0.0893 | -0.1161 | 0.6384 |
| Italy | -0.1474 | -0.0303 | -0.2073 | 0.0108 |
| Latvia | -6.0000 | 0.6705 | 0.1224 | 0.4655 |
| Lithuania | 0.3793 | 0.6673 | 0.6176 | 0.5525 |
| Luxembourg | 0.1013 | 0.1308 | -0.2538 | 0.0177 |
| Malta | -0.0494 | 0.1389 | -0.3291 | 0.3783 |
| Netherlands | -0.1088 | 0.0884 | -0.1679 | 0.0912 |
| Poland | 0.0000 | 0.4062 | 0.0000 | 0.3851 |
| Portugal | -0.2237 | 0.0296 | -0.0169 | 0.0989 |
| Slovakia | -0.0139 | 0.5283 | -0.1507 | 0.2601 |
| Slovenia | -0.0484 | 0.2568 | 0.3667 | 0.1673 |
| Spain | -0.1477 | 0.0764 | -0.1250 | 0.0938 |
| Sweden | -0.1875 | 0.1198 | -0.4000 | 0.1059 |
Πηγές
-
Kasztelan, A. (2017). Green Growth, Green Economy and Sustainable Development: Terminological and Relational Discourse. Prague Economic Papers, 26(4), 487-499. https://doi.org/10.18267/j.pep.626
- Tarabusi, C., & Guarini, G. (2018). An axiomatic approach to decoupling indicators for green growth. Ecological Indicators, 84, 515-524. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2017.07.061